IJsland Rond

De republiek IJsland is een eilandstaat in de Atlantische Oceaan, zowat halverwege Europa en Canada, helemaal in het noorden. Het meest noordelijk stukje van IJsland, het eiland Grimsey met het stadje Sandvik raakt de poolcirkel (boven de poolcirkel komt rond 21 december de zon een aantal dagen niet boven de horizon, 24 uur nacht dus). IJsland is ruim 3 keer zo groot als België, maar er wonen slechts zo’n 350.000 mensen, dat is ongeveer 2/3 van het aantal Antwerpenaars. Daarvan wonen er 200.000 in de hoofdstad Reykjavik en omgeving. IJsland is het dunst bevolkte land van Europa, er wonen amper 3 mensen per vierkante kilometer, dat is ruim 10 keer minder dan in België. Slechts 21 % van het land is gecultiveerd. Door de eeuwen heen zijn er maar een goede 1,6 miljoen IJslanders geboren. Het land is dan ook nog niet zo lang bewoond.

Alhoewel het eiland ongeveer 20 miljoen jaar geleden ontstaan is door vulkanische activiteit van de Atlantische Oceaan, kwamen de eerste bewoners zich hier pas vestigen in de 9^de eeuw, de Vikingen onder leiding van Ingolfur Arnarson. Hij stichtte Reykjavik, “Rookbaai” vanwege de stoom die opsteeg uit de hete bronnen in de omgeving. Naarmate er meer nederzettingen werden gesticht op IJsland, ontstond er behoefte aan een gezamenlijke volksraad. Deze werd bij Þingvellir gesticht en werd het Alþing genoemd. Hier kwamen vanaf het jaar 930 de stamhoofden vanuit heel IJsland bij elkaar om regels en wetten op te stellen, geschillen op te lossen en recht te spreken. Het verbond tussen de stammen vormde het IJslands Gemenebest. Dit verbond bestond tot het jaar 1262. Het Alþing te Þingvellir bleef echter bestaan tot 1798.

IJsland heeft van alle landen ter wereld de langste democratische traditie. Tussen 1262 en 1538 was IJsland afhankelijk van Noorwegen en tussen 1538 en 1944 van Denemarken.

De Noorse kolonisten aanbaden heidense Goden. Dat botste met het Christendom dat elders in Europa werd beleden. De Noorse koning Olav Tryggvason, die leefde tussen het jaar 963 en 1000, poogde op bloedige wijze alle Vikingen tot het Christendom te bekeren. De kolonisten in IJsland waren hierover tot op het bot verdeeld, maar lieten de keuze voor min of meer vrijwillige bekering over aan de toenmalige wetspreker van het Alþing, Þorgeir Ljósvetningagoði van Ljósavatn. Die begreep dat de keuze voor het blijven aanbidden van de heidense Goden zou leiden tot gewelddadig ingrijpen door de Noren. Zodoende werd elke IJslander bekeerd tot het Christendom. De eerste bisschop, Ísleifur, kwam in 1056 vanuit het Duitse Bremen naar de plaats Skálholt. Die plaats gold tot het jaar 1801 als het centrum van het IJslandse Christendom. De kathedraal waar de eerste bisschop zich vestigde, was destijds het grootste houten gebouw van Europa. In het jaar 1550 vond de Reformatie plaats in IJsland, maar niet voordat enige tegenstanders hiervan uit de weg waren geruimd. Zo werd onder andere de laatste Rooms-katholieke bisschop Jón Arason samen met zijn zonen onthoofd. Vanuit Skálholt wordt sindsdien het Protestantse geloof verspreidt. Tegenwoordig hangt 77,5% van de bevolking de Evangelisch-Lutherse Kerk aan.

IJsland ligt op de scheidingslijn van de Noord-Amerikaanse en de Euraziatische tectonische plaat, de Midden-Atlantische rug, die van noord naar zuid door het midden van het land loopt. Die platen drijven uit elkaar met een snelheid van 1 tot 2 cm per jaar. Bij Þingvellir kan je de scheiding tussen die twee platen zien. Bovendien ligt IJsland op een hotspot, dat is een plaats in de aardkorst waar het onderliggende magma tot zeer dicht onder het aardopperlvak kan komen. Die twee fenomenen zorgen voor een hoge vulkanische en geothermische activiteit op IJsland. De bekendste actieve vulkaan is de Eyjafjallajökull, die bij de krachtige uitbarsting in april 2010 het luchtverkeer boven West-Europa lam legde. Ik deed er toen 5 dagen over om van China naar huis te keren. Een geothermisch fenomeen waar IJsland om bekend staat zijn de geisers.

This aerial image shows the crater at the summit of the volcano in southern Iceland’s Eyjafjallajokull glacier Saturday April 17, 2010. A lingering volcanic ash plume forced extended no-fly restrictions over much of Europe Saturday, as Icelandic scientists warned that volcanic activity had increased and showed no sign of abating _ a portent of more travel chaos to come. Although the ash plume has grown, a northerly wind was expected to allow enough visibility for scientists to fly over the volcano Saturday. (AP Photo/Arnar Thorisson/Helicopter.is) ** ICELAND OUT **

Op IJsland zijn altijd tientallen geisers actief geweest; het aantal varieerde als gevolg van (kleine) aardverschuivingen van tijd tot tijd. De bekendste Geysir (spuiter) is niet meer zo actief maar de Strokkur (karnton) spuit nog om de 5-8 minuten een warme waterstraal omhoog. En verder zijn er de subglaciale meren, de solfataren en fumarolen, de kokende modderpoelen, de hete bronnen, … Ook alle gesteenten op IJsland zijn van vulkanische oorsprong :  basalt en basaltlava, tefra en tufsteen, vulkanisch glas, palagoniet en ryoliet.

Het landschap bestaat grotendeels uit laag- en middengebergte, veelal bedekt met gletsjers. De kust van noordwest over noord naar noordoost is gekenmerkt door vele grote en kleine fjorden en baaien, de zuidkust bestaat deels uit spoelzandvlaktes, gevolg van gletsererosie. Als er bomen voorkomen is dat in dwerg- of struikvorm. Het binnenland is enkel in de zomer en dan nog moeilijk bereikbaar : tafelbergen en vulkanen, caldera’s, lavavelden, kloven en grillige rotsformaties, maanlandschappen… De rivieren door dit nog jonge gebergte zoeken zich een weg in het harde basaltgesteente en vormen vaak spectaculaire watervallen.

Geen wonder dat dit het land is van de sages. Gedurende vele eeuwen werden in die donkere winterdagen, in de kleine plaggenhutten en turfhuisjes verhalen door verteld over koningen en helden, familievetes, ontdekkingsreizen en Vikings, over gewone mensen en heiligen, heidens of christelijk. Meestal zijn ze gesitueerd in de saga-eeuw, de 10-11^de eeuw. Vanaf de 13^de eeuw werden die opgetekend in het Oudnoors, meestal door onbekende auteurs. De bekendste zijn de Heimskringla (de Wereldbol) door Snorri Sturluson, de

Egils saga (over Egil Skallagrimson, een viking krijger en dichter), de Eiriks saga Rauda  en de Groenlendinga saga (over Erik de Rode en de ontdekking van Amerika), en de Bandamanna saga.

Deze blog zal misschien niet zo spannend zijn als die verhalen, maar ik hoop dat het landschap, het klimaat en de schaarse mensen die we ontmoeten, ons zullen inspireren tot boeiend proza.